İstanbul, tarih boyunca büyük medeniyetlere başkentlik yapmış, coğrafi, ticari ve kültürel açıdan kilit bir konumda yer alan bir metropol. Ancak bu eşsiz yapının ardında değişmeyen bir gerçek bulunuyor: Kent, Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın etkisi altındaki en riskli bölgelerden biri.
1999 Gölcük Depremi, 2020 İzmir Depremi ve 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli sarsıntılar, şehirde deprem bilincinin önemini yeniden hatırlattı. Uzmanların uzun süredir belirttiği olası “Büyük İstanbul Depremi” senaryosu ise hem bireylerin hem de kurumların alacağı önlemlerin hayati rol oynadığını gösteriyor. Bu gerçekler ışığında, vatandaşların en çok merak ettiği başlıklardan biri de “İstanbul’da hangi semtlerin zemin yapısı daha güvenli?” sorusu olarak öne çıkıyor.
İstanbul’un farklı bölgelerinde zemin türleri, yapı stoklarının durumu ve yerleşim yoğunluğu birbirinden büyük ölçüde farklılık gösteriyor. Bu nedenle bir mahalle ile bir diğer mahalle arasında bile deprem riskinin değişmesi mümkün. Dolayısıyla deprem risk haritaları ve zemin etütleri, güvenli yaşam alanlarının tespitinde kritik bir rehber niteliği taşıyor.
Jeolojik Yapının Deprem Üzerindeki Etkisi
Kent, Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın güney koluna çok yakın konumda olması nedeniyle yüksek sismik hareketliliğe sahip. İstanbul’un bazı bölgelerinde zemin kaya ve sert formasyonlardan oluşurken, bazı bölgelerde yıllar boyunca dolgu alanları ve alüvyon tabakaları üzerine kurulmuş yerleşimler bulunmaktadır. Kaya zemin yapıları deprem dalgalarını daha az büyütürken, yumuşak ve su tutan zeminler sarsıntı etkisini arttırarak yapı hasarının şiddetlenmesine neden olabiliyor.
Bu nedenle, bir bölgenin deprem açısından daha dirençli olup olmadığını belirlemede yalnızca bina değil, zeminin niteliği, yeraltı su seviyesi ve bölgenin topografyası da önem taşıyor.
Avrupa Yakası’nda Daha Dayanıklı Semtler
Risk haritalarının incelenmesi ve yerbilim uzmanlarının değerlendirmeleri sonucunda Avrupa Yakası’nda kaya zemin yapısına sahip ve deprem etkisini daha kontrollü yansıtan bölgeler öne çıkıyor. Bu bölgelerde ayrıca yeni konut projelerinin büyük bir kısmının güncel deprem yönetmeliklerine göre inşa edilmiş olması, dayanıklılığı destekleyen bir unsur olarak belirtiliyor.
Uzmanların öne çıkardığı ilçeler:
-
Sarıyer
-
Başakşehir
-
Eyüpsultan (yükseltiye yakın mahalleleri)
-
Şişli (bazı mahalleleri)
-
Beşiktaş (temel kaya zemin bölgeleri)
Bu ilçelerde zeminin sert formasyonlardan oluşması, binaların oturduğu tabanın daha az hareket etmesi nedeniyle avantaj sağlıyor. Ancak her ilçe için ayrı ayrı mahalle bazında değerlendirme gerektiği vurgulanıyor.
Anadolu Yakası’nda Görece Daha Güvenli Bölgeler
Anadolu Yakası’nda da zeminin tarihsel kaya yapılarıyla örtüştüğü bazı alanlar bulunuyor. Özellikle yüksek kotlu bölgeler, zemin dayanımı açısından daha olumlu değerlendiriliyor.
Öne çıkan ilçeler:
-
Çekmeköy
-
Beykoz
-
Şile (kısmen)
-
Üsküdar (boğaz hattından uzak alanlar)
-
Ümraniye (kuzey bölgesi)
-
Ataşehir (yüksek kot kısımları)
-
Kadıköy (eski binalardan ayrışmış yeni yapılaşma alanları)
Yüksek Risk Altındaki İlçeler
İBB ve AFAD’ın yayınladığı rapora göre, zemini alüvyon ve dolgu alanlar üzerine kurulu olan, yoğun yapılaşmanın görüldüğü bazı ilçelerde deprem hasarı ihtimali daha yüksek görülüyor. Riskin yüksek olduğu ilçe örnekleri arasında Avcılar, Küçükçekmece, Bahçelievler, Zeytinburnu, Esenyurt’un bazı mahalleleri, Adalar, Maltepe, Kartal ve Tuzla’nın dolgu kesimleri yer alıyor.
Ev Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
-
Bina ruhsat tarihi ve yapı denetim kayıtları incelenmeli.
-
Zemin etüdü raporu mutlaka talep edilmeli.
-
Beton dayanımı ve taşıyıcı sistem uzmanlar tarafından kontrol ettirilmeli.
-
Yüksek katlı binalar yerine yatay mimari tercih edilmeli.
İstanbul’da yaşamaya devam etmek isteyenler için deprem gerçeği kaçınılmaz bir olgu. Ancak bilimsel verilere dayalı doğru yer seçimi, sağlam zemin üzerinde inşa edilmiş ve denetimden geçmiş yapılar, riski önemli ölçüde azaltma potansiyeline sahip. Bu nedenle, semt tercihinden bina seçimine kadar geçen sürecin her aşaması dikkat ve araştırma gerektiriyor.
